Khi những ánh nắng gay gắt của mùa hè miền Trung đổ xuống, Cánh đồng Ông Đản (Phường Hội An, Thành phố Đà Nẵng) lại rộn ràng bước vào một chương mới. Vụ Hè Thu 2026, Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Sinh thái và Du lịch Cộng đồng Kim Bồng đã chính thức liên kết cùng 18 hộ nông dân, tiên phong triển khai mô hình canh tác lúa nghiêm ngặt theo Tiêu chuẩn hữu cơ Quốc gia TCVN 11041-5:2018. Đây không chỉ là câu chuyện thay đổi phương thức sản xuất, mà còn là khát vọng nâng tầm giá trị nông sản và hồi sinh hệ sinh thái lòng đất quê hương.

Áp dụng theo Quy trình và hướng dẫn của HTX Kim Bồng về canh tác lúa hữu cơ

Vụ Hè Thu năm 2026 được dự báo là một mùa vụ vô cùng khắc nghiệt với tình trạng nắng nóng kéo dài, nguy cơ khô hạn và thiếu nước tưới tiêu nghiêm trọng. Đối với canh tác lúa thông thường đã khó, đối với lúa hữu cơ – nơi tính toàn vẹn của nguồn nước quyết định sự sống còn của chứng nhận – thử thách này lại tăng lên gấp bội. Trước bối cảnh đó, Ban quản lý HTX Kim Bồng cùng các chuyên gia dự án đã thiết lập các quy định về sử dụng nước ngầm tiết kiệm cho trồng trọt, tưới tiêu trên cánh đồng lúa ông Đản. (Nước sử dụng cho lúa trên cánh đồng ông Đản là nước ngầm).

Nông dân không còn xả nước tràn lan như trước. Thay vào đó, bà con thực hiện quy trình điều tiết nước tưới xen kẽ ráo mặt ruộng định kỳ. Việc đắp bờ thửa được thực hiện vô cùng cẩn thận nhằm chống rò rỉ, lậu nước hay thất thoát phân bón. Những mương dẫn nước cạnh ruộng được nạo vét, giữ nước thông minh vừa để giữ độ ẩm cho đất, vừa làm rào chắn tự nhiên dẫn dụ ốc bươu vàng ra bắt bằng tay mà không cần dùng đến một giọt thuốc trừ ốc hóa học nào. Quá trình điều tiết nước tưới xen kẽ còn hạn chế sự phát triển của cỏ dại.

Thành viên hộ nông dân liên kết sản xuất lúa hữu cơ thuộc HTX Kim Bồng chuẩn bị làm đất để gieo sạ lúa.

Hình ảnh thành viên hộ nông dân liên kết sản xuất hữu cơ thuộc HTX Kim Bồng cày bừa làm đất chuẩn bị gieo sạ vụ lúa hè thu 2026 tại cánh đồng ông Đản - Phường Hội An - Thành phố Đà Nẵng

"Nói không" với phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật hóa học, thuốc trừ cỏ hóa học
Nhìn vào bảng nhật ký sản xuất vụ Hè Thu 2026 của HTX Kim Bồng, người ta không khỏi ngỡ ngàng trước sự tỉ mỉ trong khâu quản lý dinh dưỡng cho cây lúa. Toàn bộ phân bón hóa học, thuốc trừ cỏ tổng hợp bị cấm tuyệt đối khỏi đồng ruộng. Thay vào đó, 18 hộ nông dân liên kết đã được tập huấn kỹ thuật tự ủ phân hữu cơ có kiểm soát.
Hàng tấn phân bón hữu cơ ủ hoai (Compost) phối trộn cùng bánh dầu giàu đạm, vôi bột và tro trấu sinh học được xử lý kích hoạt bằng các chế phẩm vi sinh đối kháng mạnh như Trichoderma và Bacillus. Nguồn dinh dưỡng này không chỉ giúp cây lúa sinh trưởng dẻo dai, đẻ nhánh khỏe trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, mà còn giải phóng các chủng vi sinh vật có lợi, giúp cải tạo kết cấu đất, khử phèn và tăng độ phì nhiêu sinh học cho tầng đất mặt.
Đối với mối nguy từ chuột và sâu bệnh, HTX đã áp dụng mẹo sinh thái độc đáo: Người dân ngâm ủ dư từ 0.5 - 1kg hạt giống để rải quanh các bờ ruộng bẫy nhử chuột, ngăn chúng xuống cắn phá lúa non. Sự phối hợp đồng bộ giữa bẫy cơ học và chế phẩm sinh học đã tạo nên một tấm lá chắn vững chắc bảo vệ ruộng lúa suốt chu kỳ sinh trưởng.

Vụ Hè thu 2026 trên cánh đồng ông Đản các hộ nông dân tiến hành trồng giống lúa Đài thơm và ĐT 100. Trong quá trình ngâm ủ thóc giống chỉ sử dụng nước sạch để ngâm, không bổ sung chất kích chồi hoặc tăng trưởng.

Hộ nông dân trồng lúa hữu cơ tiến hành gieo sạ (ném) tại cánh đồng ông Đản - Vụ hè thu 2026 

Trong quá trình canh tác bà con trồng lúa hữu cơ được tập huấn về kĩ thuật trồng lúa theo tiêu chuẩn hữu cơ TCVN 11041. Những việc được làm trong quá trình sản xuất lúa hữu cơ. Những việc cấm trong canh tác lúa hữu.

Ngoài công việc canh tác lúa trên cánh đồng bà con liên kết trồng lúa hữu cơ thuộc HTX Kim Bồng và Ban Kiểm soát nội bộ HTX Kim Bồng còn hiểu và nhận thức được về:

Các khái niệm:

Thóc hữu cơ , Gạo lứt hữu cơ , Gạo trắng hữu cơ: Phân định rõ ràng từng công đoạn chế biến (xay loại bỏ trấu, xát loại bỏ cám và phôi). Điều này ép buộc HTX Kim Bồng phải có hồ sơ theo dõi khối lượng thu hồi (Mass Balance) riêng biệt cho từng khâu.
Sản xuất riêng rẽ (Split production): Đây là thuật ngữ "sống còn" đối với HTX Kim Bồng. Vì HTX có hộ canh tác song song hữu cơ một phần và thông thường một phần (hoặc có hộ hàng xóm liền kề như hộ bà Bảy bị dính độc chất Arsen đất nền), tài liệu đã chỉ rõ: Phần diện tích thông thường không được gây ảnh hưởng đến tính toàn vẹn của khu hữu cơ.

Tiêu chí kỹ thuật trồng trọt và Quản lý vật tư đầu vào:

Tài liệu đào tạo đã làm rõ các ranh giới đỏ nghiêm cấm hóa chất tổng hợp và đưa ra các giải pháp thay thế dựa trên Phụ lục của TCVN 11041-2:2017: Giới hạn đạm bón lúa: Quy định nghiêm ngặt lượng Nitơ bón cho lúa không được lớn hơn 8kg/1000m²/vụ (80kg/ha/vụ). Điều này giải thích tại sao công thức ủ phân phối trộn của HTX (Bánh dầu + Lân Văn Điển + Tro trấu) phải được tính toán chính xác để không vượt trần Nitơ hữu cơ.
Hạt giống: Nghiêm cấm tuyệt đối công nghệ DNA tái tổ hợp (GMO) ở tất cả các giai đoạn. Ưu tiên giống bản địa hoặc hạt giống nhân dòng hữu cơ ít nhất 1 mùa vụ.

Kiểm soát dịch hại:

Chỉ cho phép kiểm soát bằng vật lý (thủ công, cơ học) và sinh học (chế phẩm nấm đối kháng, thả vịt bắt ốc...). Trường hợp bất khả kháng mới dùng các chất gốc tự nhiên được phép (như dấm, chế phẩm từ cây neem...).

Duy trì tính toàn vẹn hữu cơ khâu Thu hoạch và Sơ chế:

Đây là chương nội dung "chốt chặn" để bảo vệ hạt gạo khỏi bị nhiễm độc chéo: Thu hoạch và Tuốt lúa: Yêu cầu làm sạch hoàn toàn máy tuốt/máy gặt trước khi chạy lúa hữu cơ, sử dụng bao bì mới sạch có dán tem của HTX. Làm khô và Xay xát: Phải vận chuyển lúa về nơi làm khô trong vòng 12 tiếng, phơi đạt độ ẩm trong 24 tiếng. Xưởng xay xát phải xát sản phẩm hữu cơ và thông thường ở hai thời điểm khác nhau, bắt buộc làm sạch thiết bị trước khi chạy.
Bao gói: Bao bì tiếp xúc trực tiếp phải đạt chuẩn an toàn thực phẩm, nghiêm cấm tái sử dụng bao bì cũ vì sẽ làm mất tính toàn vẹn hữu cơ.

Quy định nghiêm ngặt về Ghi nhãn và Tuyên bố Tình trạng Hữu cơ:
Buổi đào tạo phân định rất kỹ tỷ lệ thành phần để doanh nghiệp ghi nhãn đúng luật, tránh bị phạt hành chính:
- Tuyên bố "100% Hữu cơ": Chỉ áp dụng khi 100% thành phần cấu tạo là hữu cơ (không tính nước và muối). Được phép sử dụng Logo hữu cơ Việt Nam (VCO) trên nhãn.
- Tuyên bố "Hữu cơ": Thành phần hữu cơ đạt từ 95% trở lên. Được phép sử dụng Logo hữu cơ Việt Nam (VCO).
Tuyên bố "Có chứa/Được chế biến từ thành phần hữu cơ": Tỷ lệ hữu cơ đạt từ 70% đến dưới 95%. ❌ NGHIÊM CẤM sử dụng Logo hữu cơ Việt Nam (VCO) trên bao bì.
- Sản phẩm dưới 70% hữu cơ: Không được ghi từ "hữu cơ" ở tên sản phẩm, chỉ được liệt kê trong bảng thành phần cấu tạo cụ thể.
Sản phẩm đang chuyển đổi: Bắt buộc ghi rõ cụm từ "đang chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ".

Hoạt động đào tạo tiêu chuẩn nông nghiệp hữu cơ được triển khai bởi Chuyên gia nông nghiệp hữu cơ cho 18 hộ nông dan liên kết trồng lúa thuộc HTX Kim Bồng và Ban Kiểm soát nội bộ HTX tại Cánh đồng ông Đản - Hội An - Đà Nẵng.

Hệ thống quản lý và Lưu trữ hồ sơ (Yêu cầu kiểm toán):
Tài liệu vạch rõ trách nhiệm thiết lập Hệ thống văn bản (Hành động thực hành + Nhật ký số):
Mỗi thửa đất phải được mã hóa định danh độc nhất trên bản đồ tổng thể.
Duy trì kiểm kê hàng tồn kho vật tư, nguyên liệu đầu vào hữu cơ và không hữu cơ.
Thời gian lưu trữ hồ sơ: Bắt buộc phải lưu giữ tài liệu, sổ sách nhật ký ít nhất là 5 năm.
Nghĩa vụ báo cáo: Cơ sở sản xuất có trách nhiệm báo cáo định kỳ tình hình diện tích, quy mô, sản lượng thương mại cho Tổ chức chứng nhận từ 3 - 6 tháng/lần.

Minh bạch chuỗi giá trị và kết nối thị trường
Chiến dịch thu hoạch vụ Hè Thu 2026 dự kiến diễn ra đồng loạt từ đầu tháng 9. Để bảo vệ công sức chuyển đổi của 18 hộ nông dân, quy trình sau thu hoạch được kiểm soát cực kỳ nghiêm ngặt nhằm tránh hiện tượng ô nhiễm chéo. Máy gặt đập liên hợp trước khi xuống đồng hữu cơ bắt buộc phải được súc xả, thổi sạch hoàn toàn tàn dư thóc thông thường. Lúa gặt về đến đâu được tiến hành phơi dê sớm đến đó trên các sân phơi biệt lập để đưa độ ẩm đạt mức lý tưởng tiêu chuẩn, sẵn sàng cung ứng cho đơn vị thu mua.
Toàn bộ sản lượng lúa của từng hộ nông dân (từ lượng bán đến lượng giữ lại sử dụng) đều được Ban kiểm soát thống kê số liệu chính xác để phục vụ bài toán cân đối khối lượng (Mass Balance) bắt buộc của TCVN 11041-5:2018.
Hạt gạo trắng hữu cơ Kim Bồng khi xuất xưởng không chỉ đạt chuẩn an toàn theo quy chuẩn Bộ Y tế, đạt các chỉ số chất lượng TCVN 11888:2017, mà còn được tích hợp hệ thống Nhãn điện tử QR Code theo Nghị định 37/2026/NĐ-CP mới nhất. Chỉ với một thao tác quét mã trên điện thoại, người tiêu dùng có thể nhìn thấy toàn bộ hành trình của hạt gạo: từ ngày gieo sạ, công thức ủ phân vi sinh, cho đến tọa độ chính xác của thửa ruộng trên cánh đồng Ông Đản.
 

Bà Bùi Thị Kim Cúc - Giám đốc HTX Kim Bồng (Trưởng Ban Quản lý Nội bộ sản xuất liên kết lúa hữu cơ) - Phát biểu trong buổi đào tạo, chia sẽ tiêu chuẩn hữu cơ tại cánh đồng ông Đản - Hội An - Đà Nẵng - Vụ hè thu 2026

Cánh đồng lúa ông Đản chuẩn bị cho thu hoạch vụ Hè Thu 2026

Mô hình không chỉ chứng minh tính hiệu quả vượt trội về mặt kinh tế khi đem lại nguồn thu nhập cao, ổn định cho bà con thông qua hợp đồng bao tiêu sản phẩm, mà quan trọng hơn, nó đã thay đổi hoàn toàn tư duy làm nông của người dân.
Canh tác lúa hữu cơ theo tiêu chuẩn TCVN 11041-5:2018 tại Cánh đồng Ông Đản đã chứng minh rằng: Khi con người đối xử tử tế với đất đai bằng kỷ luật và khoa học sinh thái, đất sẽ trả lại những mùa vàng ngọt quả, mở ra một tương lai bền vững cho mô hình nông nghiệp sinh thái gắn liền với du lịch cộng đồng tại thành phố đáng sống. 

Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái và Du lịch cộng đồng Kim Bồng